Kiam Esperanto estis kreita antauh unu jarcento, la chefa monda lingva problemo estis nekomprenebleco inter diversaj nacioj pro malsamaj lingvoj. Pro tio, Zamenhof kreis Esperanton celante faciligi lingvan komunikadon inter malsamaj nacioj.

La malsameco de naciaj lingvoj ankorauh estas la baza lingva problemo en la mondo. Sed, nuntempa monda lingva problemo estas, aldone al la malsameco de naciaj lingvoj, la unuighanta tendenco de diversaj lingvoj al unu etna auh nacia lingvo, t.e. angla lingvo, auh pli precize dirite, usona lingvo. Fakte, angla lingvo farighis ne-oficiala sed efektiva internacia komuna lingvo, ne nur inter civitoj kaj por komercado sed ankauh en intershtataj organizajhoj. UN oficiale uzas 6 oficialajn lingvojn por formalaj oficialaj kunsidoj, sed por praktika chiutaga administrado, "laborlingvoj", chefe angla lingvo kaj malofte franca lingvo, estas uzataj.

La disvatigho de angla lingvo kiel monda komuna lingvo estas kauhzita chefe de politika, ekonomia, teknologia kaj amasinformilaj fortoj de Usono. En la moderna mondo, angla lingvo preskauh monopolas mondajn amasinformilojn, precipe persatelitajn televidelsendojn, kaj komputilajn lingvojn. La popularigho de la persatelita televido kaj komputila interreto faciligas disvastighon de angla lingvo kiel monda lingvo.

La sintrudo de angla lingvo kiel efektiva komuna lingvo alportas kun si diversajn problemojn. La etna lingvo alportas en ghi kulturon kaj viv-manieron de la etno, kaj tendencas anstatauhigi alies kulturon per la sia.

Sed, la plej grava detrua problemo estas ke la etna lingvo estas lingvovora (auh kanibaleca). Usona angla lingvo voras aliajn naciajn lingvojn en la terenoj de internacia kunveno, komerco, scienco, teknologio, kaj turismo. Por efika internacia diskuto, efika komerca negoco, seriozaj sciencaj disertacioj, priteknologia diskuto kaj turisma chicheronado por grupoj de miksitaj nacioj, oni plej ofte uzas anglan lingvon. Ofte ech enlande inter samnacianoj, oni devas uzi anglan lingvon por precizaj sciencaj kaj teknologiaj esprimoj. Baldauh nacia lingvo estos parolata nur en hejmo kaj en kafejo! Tio estas simptomo de la komenco de morto de nacia lingvo. Ech "angla" anglalingvo estas vorata de "usona" anglalingvo.

La problemo de lingvovora kaj kulturvora tendenco de angla lingvo ekinstigis memdefendi politike fortajn lingvojn. Francio jam malpermesis uzon de angla lingvo en komercaj reklamoj. La kunveno de franclingvaj landoj en novembro pasintjare instigis fondon de la Internacia Organizajho de Franclingvaj Landoj por defendi francan lingvon kontrauh sintrudo de angla lingvo. China ministrio pri eksteraj aferoj ne plu uzas anglan lingvon dum siaj semajnaj gazetaraj konferencoj, ekde septembro 1997. Prezidento Yeltsin de Rusio, observinte ke preskauh tuta Moskvo estis kovrita de anglalingvaj reklamoj, diris en julio 1997 ke li planas malpermesi uzon de anglalingvo en reklamo. En la 26-a de septembro 1997, la nova registaro de Hong Kong sub Chinio anoncis ke ekde 1998, lerneja instruado pere de anglalingvo estos malpermesita ekde la 2-a grada mezlerneja studento.

La monda lingva problemo estas politika problemo kontrauh lingva hegemonio, Do la mondo ne lasos unu etnan lingvon farighi oficiale internacia komuna lingvo. Dum la malferma parolado por "Seminario pri la defioj de la tutmondigho" che la Universitato de Sorbone en Parizo, en la 19a de marto 2001, Jacques Chirac, franca prezidento petis "interligon de 'lingvaj komunumoj de latina tradicio' por rezisti al la superregado de la angla lingvo". Ankauh, che la malfermo de "Internacia seminario pri 'Universalaj Vochoj de la Latineco" en la 22a de marto, 2001, en Rio de Janeiro, Mario Soares, eks-prezidento de Portugalio diris ke "la landoj de latinaj lingvoj ne povas akcepti la anglan kiel internacian lingvon".

2. Shancoj por Esperanto

Nuntempa monda lingva problemo provizias favorajn shancojn al neuhtrala kaj artefarita (t.e. sen etna kultura) internacia komuna helplingvo por montri ghian utilecon, ne nur pro la malsameco de mondaj lingvoj sed ankauh pro la unuighanta tendenco de mondaj lingvoj al unu etna lingvo. Jen estas shancoj por Esperanto!

La plej grava shanco por Esperanto estas ke la landoj fortaj politike kaj lingve, ekzemple Francio, Rusio kaj Chinio, ankauh sentas detruan minacon de lingva hegomonio kaj komencis memdefendi siajn lingvojn. Fakte nuntempe, chiuj naciaj lingvoj bezonas protektshildon kontrauh la invado de la kulturvora kaj lingvovora angla lingvo. Artefarita, etne kaj kulture neuhtrala lingvo bone servas tiun celon. Esperanto montris kaj pruvis dum la pasintaj cent jaroj ghian tauhgecon kiel neuhtrala lingvo, kaj kiel shildlingvo por protekti naciajn lingvojn kontrauh invado de aliaj etnaj lingvoj. Shajnas ke tia analizo pli facile konvinkas homojn pri la neceso de Esperanto, aldone al la tradicia aserto, t.e., mondpaco pere de pli bona interkomprenighado inter nacioj.

La plej tuja kaj praktika shanco por Esperanto estas en Euhropa Unio. Nun, lingvoj de chiuj membroj de EU estas oficiale egalaj. Lauh tiu principo, 11 lingvoj estas uzataj oficiale en EU. Imagu la problemojn de samtempa tradukado inter 11 lingvoj kiam parlamentanoj parolas en la Euhropa Parlamento! Pro tio, EU havas 1,500 tradukistojn kiuj tradukas chirkauh 1.2 milionojn da paghoj chiujare!

La lingva malsameco estas nur surfaca problemo. Pli grava problemo estas en la lingva unuigha tendenco. Ech en EU, praktika laborlingvo estas plej ofte la angla. Ech por la Euhropa Unio, neuhtrala internacia komuna helplingvo sen etna kulturo estas bezonata ne nur por lingva komunikado sed ankauh por kontrauhi la lingve unuighantan tendencon.

Solvi lingvan problemon estas la plej grava shlosilo sukcesigi unuighon de Euhropo. Tio estas multe pli grava ol ekonomia auh mona unuigho. Pro tio, ofte okazas en EU seriozaj oficialaj diskutoj pri lingvaj problemoj. Mi povas diri ke se iu intershtata organizajho adoptus Esperanton kiel sia internacia helplingvo, vershajne EU estus la unua. En tia senco, Euhropo estas la strategia regiono por Esperanto-movado.

Simila problemo trovighas en Unuighintaj Nacioj. Ses politike fortaj lingvoj estas oficiale uzataj en oficialaj kunsidoj en Unuighintaj Nacioj. Sed nur china delegacio auhskultas kaj parolas en china lingvo, kaj nur kelklandaj delegacioj auhskultas kaj parolas en rusa lingvo kaj araba lingvo. Plej ofte angla lingvo estas uzata de plej multo da delegacioj. Escepte de oficialaj kunsidoj, laborlingvo por praktika administrada celo auh por neoficiala interkonsulto malantauh oficialaj kunsidoj estas nur angla lingvo, kvankam franca lingvo ankauh estas nome laborlingvo. Pli ironie estas ke chiuj landaj delegacioj al Unuighintaj Nacioj praktike kapablas regi sufiche bone anglan lingvon. Ili devas uzi anglan lingvon por chiutaga vivo, char ili loghas en Novjorko, en kie Unuighintaj Nacioj situas. Fakte, inter nekonatuloj en la koridoro de la domo de Unuighintaj Nacioj, oni chiam uzas nur anglan lingvon. Ankauh en Unuighintaj Nacioj estas grava lingva problemo ne nur pro malsameco de naciaj lingvoj, sed chefe pro unuigha auh lingvora tendenco kauhzita de unu etna lingvo, t.e. angla lingvo.

Sed la problemo estas, ke UN ne volas rekoni la ekziston de lingva problemo en si, auh precize dirite ne volas tushi ghin, char "ghi estas politika bombo", lauh la vortoj de iu-shtata delegaciano. En 1996 UN diskutis sian reorganizan planon por pli efika kaj pli ekonomia funkciado. Sed la reformkomitato ne tushis lingvan problemon, char "ghi ne ekzistis".

Nun, la tradukkostoj de la 6 oficialaj lingvoj estas pagitaj de chiuj memebroshtatoj, inkluzive de la ne oficialaj lingvaj landoj kies delegacianoj ankauh kapablas uzi anglan lingvon. La tradukado estas praktike ne necesa, sed estas chefe por politika bezono. Se oni uzas oficiale nur anglan lingvon, tio solvos ekonomian kaj praktikan problemojn, sed kreos pli grandan politikan problemon de lingva hegemonio. Chiuj scias sed neniu kuraghas oficiale levi la demandon. Ankauh tie trovighas shanco por Esperanto kiel internacia sed ne-etna helplingvo.

En 1998, UN festis la 50-jaran jubileon de la Universala Deklaracio de Homaj Rajtoj. UN multe kontribuis por homaj rajtoj, inkluzive homaj rajtoj de politikaj rifughintoj. Estas tri aspektoj en la lingvaj dimensioj de homaj rajtoj; lingva nekomunikebleco, lingva maljusteco kaj lingva kanibalado. Sed, ghis nun UN ne tushis lingvajn dimensiojn de homaj rajtoj. Multaj homoj ne povas defendi siajn proprajn homajn rajtojn en alilandoj pro lingva nekomunikebleco. Multaj rifughintoj al alilandoj, novaj enmigrintoj, auh turistoj suferas pro lingvo. Multaj homoj suferas enlande pro lingva maljusteco. Pli multaj homoj suferas internacie pro lingva monopolo.

Por Esperanto, jen estas alia alirejo al internaciaj organizajhoj. Kiam ni parolas pri enkonduko de Esperanto kiel komunan internacian lingvon, ni ofte alfrontas psikologian reagon kontrauh la ideo. Sed, kiam ni alproksimighas la lingvajn problemojn el la angulo de homaj rajtoj, chiuj tuj konsentas la neceson de pli da agoj por protekti lingvajn aspektojn de homaj rajtoj. En la agado protekti lingvajn aspektojn de homaj rajtoj, ni povas kunlabori kun UN-Altkomisiito por Homaj Rajtoj, Unesko, kaj Internacia Labora Organizajho. Tio estis bone pruvita kiam UEA sukcese okazigis komunan seminarion pri Lingvo kaj Homaj Rajtoj, en enevo en 1998.

La 21a jarcento bezonas novan internacian lingvan ordon, kaj Esperanto estas la nura alternativo. Jen estas shancoj por Esperanto!

3. Defioj

Se Esperanto havas shancon solvi nuntempan mondan lingvan problemon, kiel ni alproksimighu la celon? Estas du-nivelaj alproksimighoj; uuue, "de supre al malsupre" t.e., instigi politikan decidon pere de intershtataj organizajhoj, kaj due "de malspre al supre", t.e., popularigi Esperanton kiel efektiva komuna lingvo inter malsamaj nacioj.

Unue, por politika decido che la nivelo de intershtataj organizajhoj, ni devas instigi Unuighintajn Naciojn oficiale agnoski lingvan problemon kaj diskuti la problemon sub unu el la tagorderoj de iu oficiala kunveno de la Ekonomia kaj Socia Konsilio de UN. Pro tio, dum la Monda Konferenco de Neregistaraj Organizajhoj (CONGO) en 11-15 nov. 1999 en Seulo, la sub-grupo "la lingvo kaj homaj rajtoj" de la konferenco adoptis jena rezolucion;

Rekomendoj de la 1999 Seula Internacia

Konferenco de Neregistaraj Organiza oj

La Tema Grupo "Homaj Rajtoj" de la 1999 Seula Internacia Konferenco de Neregistaraj Organiza oj rekomendas ke;

1. La Ekonomia kaj Socia Konsilio metu la temon "Lingvo kaj Homaj Rajtoj" en la tagordon de ia venonta kunsido por diskuti la problemojn de monda lingva politiko kaj malobeo de homaj rajtoj pro lingvaj neegalecoj.

2. La kunsido konsideru nomumi komisionon por esplori la eblecon kaj praktikan utilecon de internacia helplingvo.

3. EKOSOK raportu al la enerala Asembleo de la Unui intaj Nacioj pri la konkludo de la esploro.

4. La Seula Internacia Konferenco de NROj submetu i tiun rekomendon al EKOSOK kaj la NRO-Jarmilforumo, kiu havos lokon en la 22-26-a majo 2000, por atento kaj plusekvo.

La rezolucio nenie menciis Esperanton, sed internacian helplingvon enerale, rilate al la lingvaj aspektoj de homaj rajtoj.

Se komencighas oficiala diskuto en UN pri lingva problemo, ghi ja estos la komenco de la solvo. Ekzemple, UN povos nomumi porokazan lingvokomisionon pristudi la problemon kaj rekomendi la solvon. En la procedo, la komisiono povas studi nuntempan staton de Esperanto, kaj provuzi Esperanton kiel pontlingvon de tradukado. La komisiono ankauh povos provinstrui Esperanton por pruvi ghian propedeuhtikan valoron en lernado de aliaj lingvoj. Surbaze de tiuj studoj, la komisiono povos rekomendi chu Esperanto tauhgas kiel la internacia komuna helplingvo auh ne.

Do, kiu povus influi intershtatan organizajhon, ekzemple UN, diskuti sian lingvan problemon? Reprezentantoj de politike auh ekonomie influemaj shtatoj, ekzemple Chinio, Japanio, Germanio, Italio, ktp., povas bone influi UN-n por diskuti lingvajn problemojn. Se la delegacio de tiuj shtatoj sugestus al la Ghenerala Sekretario de UN ke "Internacia lingva problemo" estu tagordo de UN-asembleo, tio ja estus la komenco de la kreo de la "nova internacia lingva ordo".

EU jam agnoskis sian lingvan problemon. Jam estas preskauh konsento ke EU ne povas tenadi nunan lingvan politikon, kaj ke EU bezonas neuhtralan komunan lingvon. Precize dirite, la demando estas chu oni lasu anglan lingvon konkeri EU-n auh chu oni proponu neuhtralan lingvon por kontrauhstari la lingvan hegemonion. Ni ofte auhdas la demandon; chu EU jam havas komunan lingvon auh bezonas ghin? La parlamentanoj kiuj deziras reelektighon eatas chiam progresemaj kaj reformemaj. Pro tio, chirkauh 20% de Euhropaj Parlamentanoj "pli-malpli" subtenas Esperanton kiel neuhtralan komunan lingvon". Euhropaj parlamentanoj kiuj favoras Esperanton sugestas ke Esperantistoj pli aktive agu al tiu direkto. Imagu ke kiam pli ol 50% de la Euhropaj Parlamentanoj favorus Esperanton, ni ja havus la shancon en EU! Euhropaj Esperantistoj havas bonegan oportunon kontribui al la kreo de la nova internacia lingva ordo en Euhropo.

Due, por montri praktikan tauhgecon de Esperanto kiel vivanta lingvo kaj por montri ghian praktikan propedeuhtikan valoron por euhropajn lingvojn, ni devas instigi eksperimentan instruadon de Esperanto en multaj landoj. Ghi bonege rilatas al la baza celo de LINGUAPAX(Lingvo por Paco), la programo de Unesko. Ni devas instigi homojn lerni Esperanton kiel ilon por plifacile lerni aliajn lingvojn. Se chiuj lernus Esperanton kiel pontlingvon por lerni aliajn lingvojn, chiuj ja scius Esperanton, kaj ghi ja estos la komuna lingvo! Tiamaniere, ni povus komenci lerni Esperanton kiel ilon, kaj de tie lerni Esperanton mem farighus ne nur ilo, sed ankauh celo. Tio estas la evolua procedo de "Esperanto kiel ilo", al "Esperanto kiel celo".

4. Rolo de Chinio por konstrui novan internacian ordon

Chu Esperanto povos ludi ian rolon por azianoj en la 21-a jarcento? Jes, certe! Lingvo estas la plej malforto de azianoj en la epoko de la tutmondigho. Kvankam aziaj studentoj studas anglan lingvon 6 horojn chiusemajne dum chirkauh 10 jaroj en lernejo, nur malmultaj atingas la nivelon komunikeblan en la lingvo. Pro tio, multaj azianoj restas kiel lingvaj handikapuloj en internaciaj kontaktoj. Se anglalingvo restus la dominanta lingvo, la 21-jarcento ne povas esti la "jarcento de Azio". Lingvaj handikapuloj ne povas esti gvidantoj. Certe la azianoj bezonas, pli ol euhropanoj, pli facile lerneblan, pli bone esprimeblan neuhtralan lingvon por lingve demokratia komunikado en internaciaj kontaktoj.

Por instigi shanghon en la internacia lingva ordo, aziaj landoj, precipe Chinio kaj Japanio, povas ludi decidan rolon. La tutmonda tendenco de la lingva hegemonio fare de angla lingvo jam sufiche instigis politike fortajn ne-anglalingvajn landojn (ekzemple, Francio, Rusio, hispanlingvaj landoj, Germanio) singardi kontrauh la hegemonigha forto de anglalingvo.

Chinio havas specialan rolon en la Unuighintaj Nacioj. Nun china lingvo estas unu el la 6 oficilaj lingvoj de UN. Chiuj dokumentoj kaj diskutoj en oficialaj kunsidoj eatas tradukitaj en la 6 lingvojn, inkluzive chinan lingvon, kaj tio estas la chefa kauhzo de la malefikeco de la administrado de UN. La traduko en, auh el, chinan lingvon estas nur por chinaj delegitoj. Fakte chinaj delegitoj kiuj havas la oficejon en Novjorko apud UN ne bezonas tradukon, char ili chiuj sufiche regas anglan lingvon. Estas same por la delegacioj de chiuj aliaj landoj. Sed agnosko de la angla lingvo kiel oficiala internacia komuna lingvo estas politike ne imagebla, kaj la monda lingva politiko ne permas tion. !

Sub tiu medio de la internacia lingva politiko, se Chinio petus al Unuighintaj Nacioj diskuti mondan lingvan problemon kaj proponus rekonstruon de "nova internacia lingva ordo", la propono ricevus grandan kaj fortan aplauhdon de chiuj ne-anglalingvaj landoj, precipe de Japanio, Germanio, Italio, kiuj estas ekonomie kaj politike fortaj sed kies lingvoj ne estas oficialaj lingvoj de UN. Chiuj aziaj landoj, kaj chiuj afrikaj landoj ankauh subtenus la proponon. Ech landoj de aliaj oficialaj lingvoj, nur krom anglalingvaj landoj, kiuj kontrauhas la lingvan hegemonian tendencon, ankuh subtenus la proponon por la nova internacia lingva ordo. Chijare la ambasadoroj de 20 hispanlingvaj landoj grupe sendis prorestleteron al Kofi Anan, la Ghenerala Sekretario de UN pri la malegala traktado de hispana lingvo en UN.

Anglan lingvon oni povus lerni lauhbezone. La shtato devas protekti sian lingvon ol subteni lernadon de angla lingvo. Chinio estas granda lando en la mondo. La lingvo de la granda lando devas esti respektita. Sed tiu lingvo de la granda lando ne estas respektata en UN. China popolo kuraghe batalis kontrauh japana milita imperiismo, bone batalis kontrauh politika kolonismo, kaj nun saghe traktas ekonomian koloniismon. Kial do, la china popolo, au china registaro, ne emas kontrauhi, auh ech volonte akceptas lingvan koloniismon? China popolo havas kuraghon kaj chinan registaron havas kapablon esti la monda gvidanto por kontrauhstari lingvan koloniismon kaj konstrui novan internacian lingvan ordon surbaze de neuhtrala internacia helplingvo..,

Vershajne la konstruo de la nova internacia lingva ordo estus la plej grandan rolon kiun Azio, precipe Chinio, povus ludi en la 21-a jarcento. La fortighanta azia kaj china ekonomioj efike apogos la historian rolon, kiu estos lauhdata de chiuj homoj de bonvolo en la mondo.

Konklude, kreo de nova internacia lingva ordo estas bezonata en la 21-a jarcento, kaj neuhtrala lingvo pruvita kiel vivanta lingvo dum unu jarcento havas la bonegan shancon kontribui al la disvolvigo de la nova internacia lingva ordo.

Jen estas niaj defioj. sed konkereblaj. Esperanto estas ne nur ne mortinta lingvo, sed estas pli bezonata ol antauhe por solvi nuntempan mondan lingvan problemon. Esperanto estas la lingvo de la 21-a jarcento!